ZZP-nieuws staat opnieuw in de Nederlandse zoektrends, en op 1 oktober 2026 kwam daar een concrete reden bij: het kabinet heeft de nieuwe Zelfstandigenwet in internetconsultatie gebracht. Dat voorstel moet zzp’ers en opdrachtgevers vooraf meer duidelijkheid geven over de vraag wanneer iemand echt als zelfstandige kan werken. Tegelijkertijd blijft de huidige handhaving op schijnzelfstandigheid gewoon gelden. Juist dat onderscheid is belangrijk.

De nieuwe wet is nog niet van kracht. De internetconsultatie loopt volgens de Rijksoverheid tot en met 29 oktober 2026 en de beoogde inwerkingtreding is januari 2028. Wie in 2026 als zzp’er werkt of zzp’ers inhuurt, moet dus nog steeds beoordelen of de huidige arbeidsrelatie in de praktijk past bij zelfstandig werk.

Wat verandert er met de voorgestelde Zelfstandigenwet?

Het wetsvoorstel werkt met twee toetsen: een zelfstandigentoets en een werkrelatietoets. De zelfstandigentoets kijkt naar de ondernemer zelf. Daarbij spelen volgens de Rijksoverheid onder meer zelfstandig factureren, een inschrijving bij de Kamer van Koophandel, het aantal opdrachtgevers en voorzieningen voor ondernemersrisico’s een rol.

De werkrelatietoets kijkt vervolgens naar de concrete opdracht. Kan de zelfstandige het werk zelf organiseren? Wordt het werk voor eigen rekening en risico uitgevoerd? Is er voldoende ruimte om zelfstandig keuzes te maken? Het idee is dat beide kanten van de relatie worden bekeken in plaats van alleen het contract op papier.

Wat is de ‘veilige haven’ in het voorstel?

De Rijksoverheid gebruikt de term veilige haven voor situaties waarin aan beide toetsen wordt voldaan én in de praktijk ook zo wordt gewerkt. Het doel is dat partijen dan vooraf meer zekerheid hebben dat de opdracht als zelfstandig werk kan worden uitgevoerd.

Dat klinkt aantrekkelijk, maar het is belangrijk om het tijdpad erbij te houden: de Zelfstandigenwet is op dit moment een voorstel in consultatie. Een conceptregel uit de toekomstige wet kan niet worden gebruikt als vervanging van de regels die nu gelden.

Wat geldt in 2026 voor schijnzelfstandigheid?

Het handhavingsmoratorium is sinds 1 januari 2025 beëindigd. De Belastingdienst hanteert sindsdien weer de normale regels voor arbeidsrelaties. Als bij controle blijkt dat iemand formeel als zzp’er wordt ingehuurd maar feitelijk in loondienst werkt, kan de Belastingdienst correctieverplichtingen en naheffingsaanslagen loonheffingen opleggen.

Voor 2026 is er een belangrijk verschil met 2025. De Belastingdienst vermeldt dat vanaf 1 januari 2026 weer vergrijpboetes kunnen worden opgelegd. In 2026 worden volgens de huidige uitleg nog geen verzuimboetes opgelegd. Dat betekent niet dat iedere fout automatisch tot een boete leidt; de feiten en de aard van de overtreding blijven relevant.

Kan de Belastingdienst terugrekenen?

Ja. Sinds het einde van het moratorium kan de Belastingdienst volgens zijn eigen uitleg met terugwerkende kracht naheffen, maar normaal gesproken niet verder terug dan 1 januari 2025. Bij kwaadwillendheid of wanneer een eerdere aanwijzing niet is opgevolgd, kan een langere periode in beeld komen.

Daarom is het verstandig om niet alleen nieuwe contracten te bekijken. Ook een bestaande samenwerking kan in de loop van de tijd veranderen. Een opdracht die bij de start veel vrijheid gaf, kan later steeds meer gaan lijken op een reguliere functie binnen de organisatie.

Waar kijkt de overheid naar bij de beoordeling?

Er is geen enkel kenmerk dat altijd de doorslag geeft. De Rijksoverheid noemt onder meer de aard en duur van het werk, wie de werktijden bepaalt, de mate van organisatorische inbedding, de verplichting om het werk persoonlijk uit te voeren, de manier waarop de beloning tot stand komt, commercieel risico en de vraag of iemand zich daadwerkelijk als ondernemer gedraagt.

Ook het aantal opdrachtgevers kan relevant zijn, maar één opdrachtgever maakt iemand niet automatisch werknemer. Andersom maakt een KvK-inschrijving iemand niet automatisch zelfstandig. Het totaalbeeld van de praktijk is bepalend.

Helpt een BV om schijnzelfstandigheid te voorkomen?

Nee, niet automatisch. De Rijksoverheid zegt expliciet dat een rechtsvorm op zichzelf geen schijnzelfstandigheid voorkomt. Ook iemand die via een BV, maatschap, coöperatie of administratiekantoor werkt, kan in de praktijk onder gezag en aansturing werken op een manier die bij loondienst past.

Een contractconstructie moet daarom aansluiten op de werkelijkheid. Alleen termen als “opdrachtgever”, “opdrachtnemer” of “zelfstandige” gebruiken is niet genoeg als de dagelijkse werkwijze iets anders laat zien.

Wat betekent de nieuwe wet voor opdrachtgevers?

Voor opdrachtgevers is het voorstel vooral bedoeld om eerder duidelijkheid te geven. De aangekondigde combinatie van een zelfstandigentoets en werkrelatietoets moet helpen om voor het begin van de opdracht te beoordelen of de samenwerking passend is. Tot de wet daadwerkelijk in werking treedt, blijft periodieke controle van bestaande arbeidsrelaties belangrijk.

De Belastingdienst adviseert om regelmatig opnieuw te bekijken of nog steeds sprake is van zelfstandig werk. Taken, aansturing, teamstructuur en verantwoordelijkheden kunnen immers veranderen zonder dat het contract wordt aangepast.

Wat betekent dit voor zzp’ers?

Een zelfstandige doet er goed aan om niet alleen naar fiscale voordelen te kijken, maar ook naar de kenmerken van echt ondernemerschap: eigen tariefonderhandeling, commercieel risico, ruimte om het werk te organiseren, zichtbaarheid als ondernemer en waar passend meerdere opdrachtgevers. Geen enkel onderdeel is op zichzelf beslissend, maar samen vormen ze het beeld.

Wie feitelijk hetzelfde werk doet als werknemers, op dezelfde manier wordt aangestuurd en weinig ondernemersrisico draagt, moet extra kritisch kijken naar de kwalificatie van de relatie.

Wanneer kan de nieuwe Zelfstandigenwet ingaan?

De Rijksoverheid noemt januari 2028 als beoogde ingangsdatum. Dat is geen garantie. Een wetsvoorstel kan tijdens consultatie en parlementaire behandeling veranderen. De consultatie loopt tot 29 oktober 2026, waarna reacties kunnen worden verwerkt.

Wat moet je in 2026 concreet doen?

  • Beoordeel hoe de opdracht in de praktijk wordt uitgevoerd, niet alleen wat er in het contract staat.
  • Controleer bestaande opdrachten opnieuw als taken, aansturing of werktijden veranderen.
  • Bewaar duidelijke afspraken over resultaat, tarief, verantwoordelijkheid en ondernemersrisico.
  • Gebruik officiële keuzehulpen en praktijkvoorbeelden bij twijfel.
  • Behandel de Zelfstandigenwet voorlopig als wetsvoorstel, niet als geldend recht.

De actuele uitleg van het wetsvoorstel staat in het nieuwsbericht van de Rijksoverheid. De huidige handhavingsregels staan bij de Belastingdienst. Meer Nederlandse consument- en werkonderwerpen staan in onze Leven-sectie.